Tokinao

« 2007 an-tsary | Main | Voa-tagy ra-Toky »

Ny teny malagasy : ampiasao.
2008/01/23,20:23

 

Ho valin'ny lahatsoratra nosoratan'i "gazetyavylavitra" tao amin'ny blaoginy ity lahatsoratro ity : vakio ange ato e

Raha fintinina ny lazainy ao dia izao : tsikerainy ny gazety malagasy manao tsipelin-diso, sy tsy mandray fanakianana. Io lahatsorany io moa dia nametrahako fanamarihana, izay lasa lava be, ka dia aleoko koa nampidiriko ho lahatsoratro ilay izy

 Miombon-kevitra aminy 100% aho!!! (mba tsy hitenenana hoe 200% toy ny "fihenam-bidy" any an-tanàna :-) ).  Lavalava ity lahatsoratro ity ka dia zaraiko telo :
I- Ny fijeriko ny tokony ho andraikitry ny gazety,
.
II- fomba fijeriko an'ilay mailaky ny gazety iray izay mamerin-kafatra ary ny
III- fanaovana tsinontsinona ny teny malagasy amin'izao vanin'androntsika izao

Koa dia mazotoa mamaky e Smile!


       
Izaho dia tsy mba isan'irony nandalina teny na 'littéraire" irony, ary tsy mahafehy tanteraka ny teny malagasy. Nefa dia mahita diso marobe koa rehefa mamaky gazety malagasy. Aty ivelany aho ankehitriny, ary tsy hoe  manindrahindra ny an'ny hafa fa : ny gazety vazaha dia vitsy no diso tsipelina (mba tsy ilazàna hoe tsy misy tsipelin-diso). Ka lasa ny eritreritro amin'ireo gazety malagasy hoe : iza ary no tadiavin'izy ireo  hanaja ny teny malagasy raha tsy manomboka amin-dry zareo izany. Dia sanatria ve ka hatao toy ny valalan'alika izy ity.
    Amiko mantsy dia isan'ny anjara asan'ny gazety (ankoatran'ny filazàm-baovao) ireto rantsa-mangaika (éléments) lehibe ireto :

  1. mitaiza ny tanora ( sy ny vahoaka amin'ny ankapobeny ) : amin'ny fomba fiteny sy fanoratra, ary amin'ny maha-olom-banona, ary koa ny
  2. fampivoarana sy fanindraindràna ny tenim-pirenena.

II)
Momba ilay "mailaka gazety" izay mamerin-kafatra indray, amiko, dia :
- na "tsy fahafehezana ny imailaka" : raha misy voakitikitika manko ny baiko ao amin'ireny mailaka ireny dia mamerin-kafatra toy io izy.
- na koa "fanaovana an-tsirambina tsotra" izao : mampalahelo raha gazety malaza toy io no tsy mahatsapa fa ilaina ny fanakianana. Raha izaho no teo amin'ny toerany dia nampahereziko izay mpanakiana mba hazoto hitsikera hatrany.

( Tsy nanandrana nanoratra tany aho, fa dia mitoky tanteraka amin'i Avylavitra ny amin'ny fahamarinan'izany. ).


III)
        Farany : izaho manokana dia mankasitraka tanteraka an'ireo gazety manoratra amin'ny teny malagasy, eny fa na dia "mbola" misy diso tsipelina aza ("mbola" hoy aho satria mino aho fa "afaka hatsaraina" izy io). Amiko dia tokony ampaherezin'ny fitondràna ny gazety mba hanoratra amin'ny teny "malagasy" : satria ireny no sehatra iray mampiseho ny maha-izy azy antsika.

       Aty frantsa aho izao: ary tsy mbola nahita gazety amin'ny teny ankoatran'ny teny frantsay. Efa tany an-tany hafa koa ary dia nahatsikaritra an'izany hatrany. Rehefa any MKara anefa dia inona ? ... (hainareo ny zava-misy any : ny gazety miteny vahiny no betsaka, raha oharina amin'ny teny malagasy).

       Rehefa miresaka toy izao aho dia misy ny manakiana foana hoe : ka ny teny malagasy ange ka tsy mahalaza hevitra e, ny teny malagasy ange ka tsy mampivoatra e : nosy ny tanintsika, sns. Izao anefa no tsy hain'ireny olona ireny, dia ny hoe : ny teny iray raha tiana hivoatra sy hatanjaka, dia ny olona mampiasa azy no tokony ho tia sy ampiasa azy voalohany.
       Ny frantsay ankehitriny dia mirehareha fa manana ny teny iraisam-pirenena faharoa lehibe indrindra (manarakaraka ny teny anglisy). Raha zohìna anefa ny tantara dia vokatry ny fanjanahan-tany izany zavatra izany, ary mbola mitohy izany fanaparitahana ny teny frantsay izany amin'ny alalan'ny "fanalehibiazana ny vondron-tany miteny frantsay" (francophonie).  Izany hoe : nanana ary manana finiavana lehibe ry zareo hanaparitaka sy hampanankarena ny teniny. Fahiny moa, ny teny frantsay dia tenina tambanivohitra na "langue barbare" : fony izy vao nisintaka tamin'ny latina (taon-jato faha-5). Fa dia niady ry zareo : izany dia nanomboka tamin'ny fampiasana ny teny frantsay tany am-pianarana, tany ampiangonana, ary tamin'ny gazety sy boky fianarana. Izany finiavana izany dia hitantsika amin'ny boky tahiry marobe, na koa eto amin'ny aterineto :

i Du Bellay, mpanoratra frantsay fahiny, moa dia nilaza mihitsy fa "te hampivoatra an'io teny frantsay io, izay  tenina "tambanivohitra sy tsy misy dikany " ho lasa teny manana ny maha-izy azy".

Du Bellay veut faire de la langue française « barbare et vulgaire » une langue élégante et digne. Il lui faudra l'enrichir avec ses camarades de la Pléiade pour en faire une langue de référence et d’enseignement. Nalaina tao amin'ny:  "Défense et illustration de la langue française" (wikipédia)

 Koa ny hafatro dia ny hoe:  aza afangaro ny anton-javatra syny vokany : diso ny hoe " tsy mahalaza hevitra ny teny malagasy ka tsy tokony hampiasaina loatra". Amiko dia "TOKONY HAMPIASAINA IZY IO MBA HAMPIVOATRA AZY, ARY HAHATONGA AZY HO TENY MATANJAKA".

Misaotra tompoko :-).

Hevitra

Comment Icon

Misy ny malaina ny hamehy ny tenindrazana, misy ny mahatsapa fahasahiranana mianatra azy ka aleo mampiasa teny vahiny fa iny no metimety kokoa, fa misy kosa ny Malagasy kanefa manangan-ko fahavalo tsotra izao ny teny malagasy, ka ny akademisianina indray no kianina amin'ny hevitra mety tsy hitovy.

http://www.madatsara.com/forum-madagascar-malgache-malagasy-serasera/detail,1398/vaovao-gasy-solontsaina.html

Posted by: DotMG at 2008/01/24, 05:00
Comment Icon
Posted by: DotMG at 2008/01/24, 05:01
Comment Icon

izay aho vao niditra teto :).

marina tokoa ny teninao @ilay resaka teny malagasy. Kanefa tadidio, fa ny tenintsika dia mbola tsy feno tanteraka (ny voambolana siantifika sy ny filôzofika na ara-toe-karena aza ohatra dia tena tsy ampy mihitsy).
Mila manao ezaka be ny akademia malagasy @izay mba hamadihana ireo teny marobe mbola tsy misy dikany @ teny malagasy?

Io fampiasana teny vahiny @ gazety io dia tsy aty amintsika ihany, fa na aiza na aiza toerana mbola tsy iraisam-pirenena ny fiteniny...

Ka na ampiasa teny malagasy ary ohatra ny gazety rehetra, na isika hamaky aza vitsy dia vitsy no hahazo azy... satria na ny teny fampianarana eny @ anjery manontolo aza dia tsy teny malagasy...

Ary io koa na tiantsika na tsy tiantsika dia lova avy @ fanjanahana. Jereo ny firenena voajanaka, matetika ny fitenin'ny mpanjanaka azy no ampiasainy @ fampianarana sns.

EZAKA avy @ tsirairay ilay izy, fa amiko manokana aloha "andrianiko ny teniko ny an'ny hafa koa feheziko", "orgueil mal placé ny ahy raha hiteny aho hoe aleo ny teny gasy irery ihany no ampiasaina satria vao miainga etsy ivato ianao, ka tsy ny vondron-tsara dia no mitondra anao dia efa tsy misy mahay ny teny malagasy....

Posted by: maintikely at 2008/01/24, 06:58
Comment Icon

Efa taonjato firy izahay isika no niezaka nanome lanjany ny teny malagasy? tsy efa ela saingy niovaova be foana ilay izy noho ny antony politika (indrindra²)
Ataoko kosa fa misy ezaka lehibe tamin'izay 5 taona lasa izay nampidirana ny teny malagasy teto M/kara, ohatra izany ny gazety, ny fiteny,ny blaogy :) ny dokam-barotra(tena be teny malagasy an!)

Saingy manohy kely ny tenin'i maintikely aho hoe mbola tsy ampy ny voambolana (angamba tsy nitady intsony ny akademisianina nony lasa ny mpanjanaka, na tsy mivoatra mihitsy M/kara amin'ny sampana hafa ka tsy ilaina ny mamorona teny vaovao?
Ary farany angamba ny fanazavana hitako dia hoe:
-vitsy tamin'ireo mpanao gazety no nandalina teny malagasy (?)
-satria heverina angamba fa tsy ilaina izany satria efa hay ny miteny azy
-tsy ampy ny "dictionnaire" (tena tsy haiko ny dikan'io izao fa very kely aho)sady tsy haintsika angamba ny tena fampiasana azy
-mbola tsy misy correction automatique amin'ny word miteny malagasy (?) sa efa misy. Ny aty mantsy toa tsy maintsy mandalo logiciel mpanoro diso tsipelina izy ireny , (eny na dia efa tena lafatra aza ny mpanoratra azy)

Posted by: Ikalakely at 2008/01/24, 09:41
Comment Icon

Rakibolana ry Ikalakely no filaza azy a!

Dia efa nanoratra aho rangahy fa tsy tafiditra mihitsy a!

Posted by: jentilisa at 2008/01/24, 15:10
Comment Icon

iombonako ny hevitrao ry tokinao! kanefa ny olona anie dia ny malagasy mihitsy no tsy tia ny teniny e! soa ihany fa mbola eto isika mandany rora manitsy ireo mivika ireo! raha izaho manokana aloha dia tena mba miezaka ny tsy hadiso kanefa tena mbola hitako oe mila ezaka foana ny marina ihany koa dia ny tsy fahazarana manoratra no tena olana e! satria na ny nianatra aza ny tena dia @ teny vahiny no nanadiana tany ampianarana fa tsy kivy fa atao foana e! itony zavatra ataontsika itony anie ry zalahy ka mipetraka ho tantara e!

Posted by: news2dago at 2008/01/24, 19:07
Comment Icon

Ngamba tandrametaky ny editeur no mahatonga ny hoe lahatsoratra @ gazety misy diso e. Na teny in na teny in. Ra in-1 na in-2 tsy d koi fa ra isaky ze miainga zao kosa ve no misy diso manirikiry ihany zany.

Tena marina koa fa mila fiezahana ny fitahirizana ny teny malagasy. Ny ankamaroan'ny ankizy ankehitriny tokoa moa dia ny miteny sisa no hainy fa ny manoratra dia eeee zany hoe efa izay aloha dia mba misaotra an'A/tra fa ilay hoe lahatsoratra misy diso mintsy no tena tsy matotra. Ireny lahatsoratra ireny anefa karazan'ny boky ihany, izany hoe refa mamaky betsaka enao dia mahay wazy ny fomba fanoratra ka tsara ra atao tsy misy diso.

Ny voambolana siantifika, filozofika,... tsy dia maninona loatra na tsy misy dikan-teny malagasy aza satria isika rahateo efa tsy mampiasa malagasy @ fampianarana ambony. Tsy natao hahafaty ny teny malagasy vetivety anefa izany, ze teny tsy azo adika azo lazaina @ teny mety hahafantaran'ny maro azy...

Zany hoe tsy mampaninona doly izany rehetra izany satria iza tokoa moa no fiteny tsy miova izany mintsy na ny teny frantsay aza nge niova e. Miova wazy eo ny teny malagasy fa anjaran-tsika no tsy manary azy indraimipi-maso :)
D mba ampenaro miteny gasy ihany zanatsika na dia hoe tokony hiteny teny hafa koa aza. Tena zava-dehibe izay :P

Amen

Posted by: simp at 2008/01/24, 20:55
Comment Icon

Nahalalana zavatra daholo re ny hafatrareo ary mitantara ny zava-misy daholo a!

Betsaka tokoa aloha ny olana e : tsy fahampian'ny teny malagasy izay nomarihan'i Maintikely sy Ikalakely, ny tsy fifanarahana momba ny teny vaovao (izay nanomezan'i DotMG ohatra [solosaina sa ordinatera, sns]). Ka dia izany angamba no mahatonga ny akademisianina tsy hamorona teny loatra intsony.

Izany rehetra izany moa, araka ny fomba fijeriko, dia mandrisika antsika olon-tsotra hampiasa ny teny malagasy hatrany. Isan'ny mpamorona ny teny koa manko ny vahoaka : araka ny voalazan'i Simp.

Ohatra izao : raha ny teny hoe "dictionnaire" no adika : "solosaina" no naroson'ny akademia ; "ordinatera" anefa no tena fampiasan'ny maro. Koa mino aho fa afaka ampidirina ao amin'ny "diksionera" ihany izany rehefa avy dinihan-dry zareo akademisianina. Ka dia hanankarena hatrany ny teny malagasy.

Ka dia aza kivy araka ny tenin'i news2dago e! Andrianintsika io na dia fehezina koa aza ny an'ny hafa.

Posted by: Tokinao at 2008/01/25, 18:38
Comment Icon

Misaotra an'i Tokinao mamporisika amin'ny teny malagasy é!
Mahereza foana !

Posted by: DadaRabe at 2008/01/25, 20:17
Comment Icon fampaherezana

efa misy fanantenana ny mahita ireo blaogy marobe @ teny malagasy ary porofo iray lehibe io oe hivelatra ity teny malagasy ity ao aorina kely ao satria manomboka tonga saina ny tanora makamamy azy! ny an'ny hafa koa nefa fehezina koa dia mankahery ireo namana rehetra mba handala ity teny tsika ity fa misy harena azo trandrahana @ izy io dia ny fifankatiavantsika samy malagasy! izay tsy azo sandaina vola! mazotoa daholo e!

Posted by: news2dago at 2008/01/27, 16:51
Comment Icon

fehiny zany ny hoe: andrianiko ny teniko ny an'ny hafa koa feheziko, izay zany no tena izy ry reto an, dia mahereza daholo hafa ihany anie ilay teny malagasy e.

Posted by: li at 2008/01/29, 07:20
Comment Icon Ampiasaina ny teny malagasy

Mamangy,

Tena fototry ny maha-Izy antsika ny TENITSIKA koa inona re no tsy hitenenana azy e ?

Nipetraka tany Afrika aho taona maromaro dia tsapako fa MITSIRIRITRA ANTSIKA ry zareo fa raha vao misy gasy roa mihaona dia miteny gasy ! Toa mipitrapitra indray ry zareo fa adino raha tafaray ny Gasy ela tsy niteny gasy ko !

Maharomotra sy madisadisa anie ny tsy miteny ny teninao rahefa ela loatra e !

Ny zanako lahy vao vatombatony (pré-ado) in-1 monja izy no tany Madagasikara (vao tsy ela) ary tsy niteny gasy tanteraka izy fa teny fohifohy foana no ataony indraindray kanefa tsy miteny vahiny aminy mihintsy ny rainy fa malagasy foana !

Gaga izahay fa vao tonga tany an-toerana izy dia toa olona gasy niaiana tsy niala an'i Madagasikara ! Hay ileroa
TSY TIA HITENY MALAGASY fa tsy tiany hampianarina ireo namany hono fa hataony firesahana miaraka izy samy iray tampo sy mpihavana rahefa TSY TIAN-DRY ZAREO HO FANTATRY NY OLONA NY RESANY !

Gaigy ny ankizy an !

Izao izy izao aty an-dafy dia mitandrina izahay ray aman-dreny satria kay ry kary "mi-compra" ! hoy ry zareo izay an !

Ny ankizy vao mitsimoka aza moa izany mahatsapa ny maha-zava-dehibe ny teniny ko !

MANKASITRAKA ry TOKINAO a !

Mba tsiditsidio ao ilay bilaogiko kely izay sao bobongolo e !

Veloma finaritra,

Olga HELISOA
http://bd-helysoa.oldiblog.com

Posted by: Helisoa at 2008/01/31, 14:40
Comment Icon ok!!

news2dao > : raha ny blaogy tokoa aloha dia mahavelom-bolo e! i Hery aloha dia efa nahavita be e :-).

li : marina ny anao li a! Ilaina hay daholo, fa ny an'ny tena no tena voalohany.

helysoa : iny indray no tsy nampiziko. Ilay hoe :
Izao izy izao aty an-dafy dia mitandrina izahay ray aman-dreny satria kay ry kary "mi-compra"

Ao fa tsy havelantsika ho bobongolo ny http://bd-helysoa.oldiblog.com

Mahafinaritra kely koa izy io ka.

Posted by: Tokinao at 2008/01/31, 17:35
 
Atolotry ny Blaogy.com sy Lifetype